Koalicja na rzecz Otwartego Rządu
Promujemy przystąpienie Polski do Partnerstwa na rzecz Otwartego Rządu

Otwartość procesów decyzyjnych – opis

Partycypacja obywatelska jest jednym z kluczowych wymiarów otwartego rządzenia. Na poziomie rządowym najszerszą formą realizacji tej idei jest otwarcie procesów legislacyjnych na głos społeczeństwa, czyli praktyka konsultowania projektówaktów prawnych i uwzględnianie opinii obywateli w procesie stanowienia prawa. W systemie władzy publicznej, która pragnie realizować model otwartych rządów, konieczne jest nie tylko zapewnienie formalnej możliwości udziału obywateli w procesie legislacyjnym, ale także stworzenie jak najlepszych warunków takiego uczestnictwa, obejmujących między innymi aktywne informowanie o możliwościach w tym zakresie, zaangażowanie administracji w merytoryczną debatę publiczną wokół tematów będących przedmiotem prac legislacyjnych i rzetelne dokumentowanie tych procesów.

Na gruncie polskiego prawa naturalną przestrzenią do szerokiego włączania obywateli w proces stanowienia prawa napoziomie rządowym są konsultacje publiczne, których celem jest „zebranie uwag do projektu dokumentu rządowego od podmiotów spoza sektora organów i instytucji państwowych, w tym zwłaszcza od organizacji społecznych, a także obywateli, którzy wyrażą chęć zgłoszenia takich uwag” . Pojęcie to – stosunkowo nowe w polskiej rzeczywistości legislacyjnej – istotnie poszerza zakres społecznego uczestnictwa w rządowym procesie legislacyjnym, oddzielając od konsultacji o charakterze powszechnym procesy opiniowania przez tak zwanych partnerów społecznych, uprawnionych do tego na podstawie odrębnych przepisów  (są one bowiem w istocie zawężone do określonego ustawowo grona potencjalnych uczestników, tymczasem były dotychczas wielokrotnie przedstawiane przez administrację publiczną jako tożsame z konsultacjami społecznymi sensu largo).

Analizując wątek otwartości na głos obywateli procesu legislacyjnego na poziomie rządowym, skupiliśmy się właśnie na działaniach w obszarze konsultacji publicznych – związanych przede wszystkim z rządowymi projektami ustaw – prowadzonych przez poszczególne resorty. Sprawdzaliśmy zarówno to, czy są przestrzegane w tym zakresie procedury wynikające z obowiązujących przepisów (dotyczące na przykład minimalnego czasu na zbieranie uwag czy wymagania podania uzasadnienia dla skrócenia tego terminu lub rezygnacji z przeprowadzenia konsultacji), jak i to, w jakim stopniu działania resortów związane z konsultacjami sprzyjają zapewnieniu wysokiej jakości dialogu z obywatelami. Istotnym punktem odniesienia w tej kwestii były dla nas wytyczne w zakresie prowadzenia konsultacji (Siedem Zasad Konsultacji), stanowiące część rządowego programu „Lepsze Regulacje 2015”, który został przyjęty przez Radę Ministrów w styczniu 2013 roku.

W tym miejscu należy poczynić istotne zastrzeżenie. Analizowany w trakcie badania materiał obejmował projekty ustaw procedowane w 2014 roku (to znaczy rozpoczęte w latach poprzednich i kontynuowane w 2014 roku, procedowane i niezakończone oraz zakończone w 2014 roku przesłaniem do laski marszałkowskiej), z których nie wszystkie podlegały już nowym przepisom o konsultacjach publicznych. W pierwszym etapie przeanalizowano wszystkie te projekty pod kątem tego, czy zostały w ogóle objęte konsultacjami, w drugim etapie sprawdzono, czy były to jeszcze konsultacje społeczne wrozumieniu Regulaminu prac Rady Ministrów obowiązującego do końca 2013 roku, czy też już konsultacje publiczne. Szczegółowej analizie przebiegu procesu konsultacji poddano jedynie te projekty, które konsultowano w nowym trybie. Stądmiędzy innymi znaczna rozbieżność między odnotowaną bezwzględną liczbą projektów procedowanych w tym okresie przez resorty (165) a liczbą projektów, które poddano konsultacjom publicznym (118).