Koalicja na rzecz Otwartego Rządu
Promujemy przystąpienie Polski do Partnerstwa na rzecz Otwartego Rządu

RANKING OTWARTOŚCI RZĄDU 2014/15 – Wprowadzenie

Idea otwartego rządu nie jest nowa, powraca bowiem co pewien czas do debaty publicznej za sprawą różnych inicjatyw, podejmowanych z jednej strony przez obywateli i media, z drugiej zaś strony – przez same władze publiczne. W ostatnich latach nowym impulsem, dzięki któremu koncepcja ta może ponownie się rozwijać i wzrastać, jest międzynarodowe Partnerstwo na rzecz Otwartych Rządów (Open Government Partnership). Jest to inicjatywa zrzeszająca obecnie sześćdziesiąt sześć państw – zarówno wysoko rozwiniętych, między innymi Stany Zjednoczone czy Norwegię, które kojarzą się powszechnie z dużą otwartością i przejrzystością rządów, jak i mających w tym obszarze jeszcze wiele do zrobienia.

Polska – choć z pewnością w ostatnim dwudziestopięcioleciu poczyniła duże postępy w zakresie poprawy jakości funkcjonowania instytucji publicznych, w tym otwartości na obywateli czy zdolności do przeciwdziałania korupcji – wciąż w wielu aspektach nie dorównuje standardom bardziej dojrzałych demokracji. Nadal ogromnym wyzwaniem dla polskich władz są również cele i wartości, które przyświecają Partnerstwu na rzecz Otwartych Rządów: zwiększanie dostępu do informacji publicznej, wspieranie uczestnictwa w życiu społecznym, wdrażanie najwyższych standardów rzetelności zawodowej w administracji, zwiększanie dostępu do nowych technologii dla jawności i odpowiedzialności.

Misją Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów jest urzeczywistnianie tych celów i wartości przez motywowanie liderów politycznych do podejmowania konkretnych działań w swoich państwach (przyjmowanie planów i strategii, przygotowywanie odpowiedniego ustawodawstwa), udzielanie wsparcia eksperckiego (między innymi tworzenie możliwości wymiany doświadczeń i konsultacji), wzmacnianie roli społeczeństwa obywatelskiego, zachęcanie rządów i organizacji pozarządowych do współpracy, wdrażanie mechanizmów wzajemnej oceny i rozliczalności za zobowiązania podejmowane w ramach Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów.

Polskie władze – mimo wielokrotnych zachęt i apeli ze strony organizacji pozarządowych skupionych w Koalicji na rzecz Otwartego Rządu – odmawiają uczestnictwa w tej pożytecznej inicjatywie. Istnieją ponadto przesłanki, aby twierdzić, że polski rząd nie realizuje w pełni także własnej strategii Sprawne Państwo 2020, przyjętej w 2013 roku i w wielu punktach zbieżnej z priorytetami Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów czy z postulatami organizacji obywatelskich.

Dlatego pod koniec 2013 roku Koalicja na rzecz Otwartego Rządu przygotowała raport Czekając na otwarte rządy, stanowiący swoisty bilans otwarcia – diagnozę standardów w obszarach kluczowych z punktu widzenia Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów: dostępu do informacji i otwartości danych publicznych, otwartości procesów decyzyjnych oraz polityki antykorupcyjnej. Celem raportu było zarówno ponowne zmotywowanie polskiego rządu do przystąpienia do międzynarodowej inicjatywy Partnerstwo na rzecz Otwartych Rządów, jak i zainicjowanie monitoringu rządowej strategii Sprawne Państwo 2020.

Wyniki monitoringu prezentowane w niniejszej publikacji są kontynuacją działań strażniczych i rzeczniczych prowadzonych przez Koalicję na rzecz Otwartego Rządu. Mamy nadzieję, że ranking ministerstw (głównych instytucji rządowych) zmotywuje nie tylko administrację rządową, ale także polityków do wzmożenia wysiłków na rzecz większej otwartości i transparentności instytucji publicznych, wzmacniania ich zdolności do zapobiegania korupcji i innym nieprawidłowościom oraz zapewniania obywatelom możliwości udziału w podejmowaniu decyzji.

Ogólne oceny, jakie we wspomnianym rankingu uzyskały badane ministerstwa i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, są dalekie od ideału – mówiąc obrazowo, polskie instytucje rządowe znajdują się mniej więcej w połowie drogi do wyznaczonego celu, i to nawet pod względem wyłącznie formalnych gwarancji dostępu do informacji publicznej, otwartości na udział obywateli w podejmowaniu decyzji i zapobieganiu korupcji, na których skupiły się nasze analizy. Monitoring ujawnił jednak znaczne zróżnicowanie resortów – niektóre relatywnie dobrze sobie radzą z prowadzeniem konsultacji, inne lepiej organizują dostęp do informacji publicznych. W konsekwencji podstawową rolą prezentowanego rankingu jest zachęcenie polskich instytucji rządowych nie tylko do ogólnego podnoszenia jakości i zwiększania otwartości działań, ale także do uczenia się od siebie nawzajem, podejmowania współpracy, wymieniania się doświadczeniami i zbliżania się do jednolitych standardów.

Przede wszystkim liczymy jednak na to, że przeprowadzony monitoring i opracowany na jego podstawie ranking sprawią, że działania te będą rzeczywiście systematyczne i konsekwentne – realizowane co najmniej w ramach strategii Sprawne Państwo 2020, optymalnie zaś w ramach międzynarodowego Partnerstwa na rzecz Otwartych Rządów.